Strefa Czystego Transportu w Katowicach od 29 czerwca 2026 roku – mimo braku przekroczeń NO₂
Katowice wprowadzą Strefę Czystego Transportu od 29 czerwca 2026 roku, choć aktualne pomiary nie wykazują przekroczeń norm dwutlenku azotu, a decyzja wynika z obowiązku ustawowego i zobowiązań wobec instytucji europejskich. Miasto przedstawiło projekt obejmujący centrum oraz harmonogram ograniczeń dla kierowców. Konsultacje społeczne zaplanowano od 16 marca do 7 kwietnia. W tle pozostaje kwestia środków z KPO oraz spór o to, czy strefa odpowiada obecnej sytuacji jakości powietrza w mieście.
Czym jest Strefa Czystego Transportu?
Strefa Czystego Transportu to obszar miasta, do którego wjadą wyłącznie pojazdy spełniające określone normy emisji spalin albo objęte wyjątkami ustawowymi. Podstawą prawną jej tworzenia jest ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Zgodnie z przepisami miasta powyżej 100 tys. mieszkańców, w których dochodzi do przekroczeń norm NO₂, mają obowiązek wdrożyć takie rozwiązanie.
Dwutlenek azotu powstaje głównie w ruchu drogowym. Jego wysokie stężenie zwiększa ryzyko chorób układu oddechowego i krążenia, a także przedwczesnych zgonów. W przypadku dzieci może wpływać na rozwój astmy i częstsze infekcje.
Skala emisji zależy od rodzaju silnika i normy Euro. Najwięcej tlenków azotu emitują starsze samochody z silnikiem diesla. Analizy pokazują też, że emisje w rzeczywistym ruchu drogowym bywają wyższe niż w testach homologacyjnych.
Obowiązek mimo zmiany stacji pomiarowej
Katowice są zobowiązane do wprowadzenia SCT na podstawie stanowiska rządu i oczekiwań Komisji Europejskiej, niezależnie od aktualnych wyników pomiarów. W mieście działa jedna z 18 stacji pomiarowych GIOŚ monitorujących jakość powietrza.
Do marca 2025 roku stacja znajdowała się przy autostradzie A4, na Alei Górnośląskiej. Wysokie natężenie ruchu tranzytowego powodowało tam przekroczenia dopuszczalnych poziomów NO₂ dla całej aglomeracji. Władze miasta wskazywały, że lokalizacja przy trasie o charakterze autostradowym nie oddaje typowych warunków miejskich.
W 2025 roku stację przeniesiono na ul. Dudy-Gracza. Informację przekazano do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, jednak przez kilka miesięcy nie było odpowiedzi. W grudniu 2025 roku ministerstwo poinformowało, że zmiana lokalizacji nie zwalnia miasta z obowiązku utworzenia SCT, a jej wdrożenie ma znaczenie dla wypłaty środków z Krajowego Planu Odbudowy.
Aktualne pomiary z ul. Dudy-Gracza nie wykazują przekroczeń norm NO₂. Komisja Europejska opiera jednak ocenę na danych z 2024 roku i oczekuje realizacji wcześniejszych zobowiązań. W praktyce oznacza to, że decyzja o wprowadzeniu strefy zapadła mimo poprawy wskaźników.
Granice Strefy Czystego Transportu w Katowicach
Projektowana SCT obejmie centralną część Katowic, z wyłączeniem ulic wyznaczających jej granice. Obszar wytyczono na podstawie danych o stężeniach NO₂, lokalizacji stacji pomiarowej oraz dostępności transportu publicznego.
Granice mają przebiegać w rejonie ulic: ks. Piotra Skargi, Juliusza Słowackiego, Wojciecha Korfantego, Stanisława Moniuszki, prof. Waleriana Pańki, Jerzego Dudy-Gracza, Warszawskiej, Francuskiej, Mariackiej Tylnej oraz Dworcowej. Same ulice graniczne – poza odcinkiem ul. Dworcowej objętym zakazem ruchu – nie będą częścią strefy. Wyłączono także ul. ks. Stanisława Maślińskiego, aby zapewnić dojazd do szpitala św. Elżbiety.
Zakres strefy ma umożliwić dostęp do instytucji publicznych. Jednocześnie miasto sygnalizuje, że przy zakupie kolejnego samochodu kierowcy powinni brać pod uwagę obowiązujące normy emisji.
Kto wjedzie do SCT w Katowicach?
Mieszkańcy Katowic i gmin Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii zachowają prawo wjazdu swoimi obecnymi pojazdami bezterminowo. Warunkiem będzie ich posiadanie przed ustanowieniem strefy oraz ważne badanie techniczne.
Wyłączenie obejmie także motocykle, pojazdy specjalne, autobusy komunikacji publicznej, pojazdy zabytkowe i historyczne. Ograniczenia dotkną przede wszystkim kierowców spoza miasta oraz osoby zmieniające samochód po wejściu uchwały w życie.
Od 29 czerwca 2026 roku do 30 czerwca 2029 roku do strefy wjadą auta benzynowe spełniające co najmniej normę Euro 3 lub wyprodukowane od 2000 roku oraz diesle spełniające minimum Euro 4 lub wyprodukowane od 2005 roku. Od 1 lipca 2029 roku wymagania dla diesli wzrosną do poziomu Euro 5 lub rocznika od 2009 roku. Od 1 stycznia 2034 roku bezterminowo wjadą benzynowe auta spełniające co najmniej Euro 4 lub wyprodukowane od 2005 roku oraz diesle spełniające Euro 6 lub wyprodukowane od 2014 roku.
Dla osób spoza Katowic i Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii wymogi będą bardziej rygorystyczne już od 2026 roku. Miasto nie planuje opłat za wjazd ani systemu naklejek. Pojazdy niespełniające norm mają korzystać z tras omijających obszar SCT.
Zasady kontroli i sankcje
Kontrolę w strefie prowadzić będą straż miejska i policja, a mandat za naruszenie przepisów może wynieść do 500 zł. Funkcjonariusze sprawdzą dokumenty pojazdu i dane w Centralnej Ewidencji Pojazdów na podstawie numeru rejestracyjnego.
O wjeździe do strefy poinformują znaki D-54, a o jej końcu znaki D-55. System ma opierać się na tradycyjnej kontroli drogowej, bez bramek i automatycznego odczytu tablic rejestracyjnych.
Konsultacje społeczne i dalsza procedura
Konsultacje społeczne w sprawie SCT potrwają od 16 marca do 7 kwietnia 2026 roku. Mieszkańcy będą mogli wypełnić ankiety online oraz w wybranych filiach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach i w MDK Południe filia Zarzecze. Zaplanowano również dyżury eksperta 17 i 24 marca w Kato Urban Corner przy skrzyżowaniu ul. Pocztowej i Młyńskiej.
Po zakończeniu konsultacji projekt uchwały trafi pod obrady Rady Miasta Katowice. To radni zdecydują o ostatecznym kształcie przepisów.
Koszty i pytania o proporcje
Wskaźniki jakości powietrza w Katowicach uległy poprawie w ostatnich latach, co rodzi pytania o skalę realnych efektów SCT. W 2010 roku średnioroczny poziom PM10 wynosił 52 μg/m³. W 2024 roku było to 25,1 μg/m³.
Miasto w latach 2015-2025 przeznaczyło ponad 94 mln zł na wymianę pieców, modernizując ponad 10 tys. źródeł ciepła. Rozwijano centra Park & Ride w Zawodziu, Brynowie i Ligocie. Flota PKM Katowice liczy 255 pojazdów, w tym 43 elektryczne. W mieście działa ponad 200 punktów ładowania aut elektrycznych, a infrastruktura rowerowa przekroczyła 200 km.
Działania te przyniosły widoczne efekty w zakresie pyłów zawieszonych. W przypadku NO₂ sytuacja jest obecnie stabilna. Mimo to wprowadzenie Strefy Czystego Transportu pozostaje elementem realizacji zobowiązań międzynarodowych oraz warunkiem utrzymania finansowania zewnętrznego.
W praktyce oznacza to, że część kierowców w kolejnych latach stanie przed koniecznością wymiany pojazdu, nawet jeśli obecne pomiary nie wskazują na przekroczenia norm w centrum miasta. Dyskusja o proporcjach między celem środowiskowym a kosztami społecznymi dopiero się rozpoczyna.
Jesteśmy na Google News. Dołącz do nas i śledź Silesion.pl codziennie. Obserwuj Silesion.pl!
Wszelkie materiały promocyjno-reklamowe mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią one podstawy do wzięcia udziału w Promocji, w szczególności nie są ofertą w rozumieniu art. 66 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740 z późn. zm.).
