Od stycznia 2026 zmieniają się zasady pisowni polskiej. Rada Języka Polskiego upraszcza ortografię
Rada Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk wprowadza od 1 stycznia 2026 roku jedenaście zmian w polskiej ortografii. Nowe przepisy mają uprościć zasady pisowni i wyeliminować wyjątki, które od lat sprawiały problemy piszącym. Zmiany dotyczą przede wszystkim stosowania wielkich liter oraz łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów.
Reforma ortograficzna jest pierwszą tak kompleksową zmianą od ponad sześćdziesięciu lat. Rada Języka Polskiego zaznacza, że większość wprowadzonych poprawek była postulowana już wiele lat temu, jednak z różnych przyczyn nie udało się wcześniej nadać im mocy obowiązującej. Nowe zasady mają zmniejszyć liczbę błędów językowych i pozwolić autorom skupić się na innych aspektach poprawności tekstu.
Kompetencje Rady Języka Polskiego do ustalania zasad ortografii i interpunkcji są potwierdzone w artykule 31 ustawy z dnia 7 października 1999 roku o języku polskim. Nie istnieje żadna inna instytucja, która posiadałaby takie uprawnienia. Mieszkańcy miast z wielkiej litery
Pierwsza z najważniejszych zmian dotyczy nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi. Od nowego roku nazwy takie jak Warszawianin, Katowiczanin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin czy Chochołowianin będą pisane wielką literą. To znacząca zmiana, która dotyczy milionów Polaków używających na co dzień określeń związanych z miejscem zamieszkania.
Dodatkowo Rada dopuszcza alternatywny zapis nieoficjalnych nazw etnicznych. Wyrazy takie jak kitajec lub Kitajec, jugol lub Jugol, angol lub Angol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz mogą być zapisywane zarówno małą, jak i wielką literą. Ta elastyczność ma ułatwić pisanie i uwzględnić różne konteksty użycia.
Samochody i produkty przemysłowe
Nowe przepisy rozszerzają stosowanie wielkich liter w nazwach produktów przemysłowych. Dotychczas wielką literą pisano jedynie nazwy firm, marek i modeli wyrobów. Teraz także pojedyncze egzemplarze tych wyrobów będą zapisywane wielką literą. Przykład: samochód marki Ford oraz pod oknem zaparkował czerwony Ford. Zmiana dotyczy wszystkich produktów, od telefonów po sprzęt AGD.
Partykuła by z oddzielną pisownią
Rada Języka Polskiego wprowadza rozdzielną pisownię cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami. Od stycznia poprawny będzie zapis: Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry. Dotychczas obowiązywała pisownia łączna, co często prowadziło do błędów i niejasności w interpretacji tekstu.
Imiesłowy z nie zawsze łącznie
Ustanowiono jednolitą łączną pisownię nie- z imiesłowami odmiennymi, bez względu na interpretację znaczeniową – czasownikową lub przymiotnikową. Zniesiono wyjątek zezwalający na tak zwaną świadomą pisownię rozdzielną. Ta zmiana eliminuje jeden z najtrudniejszych do zastosowania przepisów, który wymagał od piszącego szczegółowej analizy kontekstu.
Przymiotniki od nazwisk małą literą
Ujednolicono zapis przymiotników tworzonych od nazw osobowych. Od nowego roku wszystkie takie przymiotniki będą pisane małą literą, bez względu na ich interpretację – czy jest to znaczenie dzierżawcze (czyj?), czy jakościowe (jaki?). Przykłady nowej pisowni to: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie, wiersz miłoszowski.
Wyjątek wprowadzono dla przymiotników tworzonych od imion, zakończonych na -owy, -in(-yn), -ów. Te mogą być zapisywane małą lub wielką literą. Możliwe będą zapisy: jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa, zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom.
Człon pół – łącznie i z łącznikiem
Wprowadzono łączną pisownię członu pół- w wyrażeniach typu: półzabawa, półnauka, półżartem, półserio, półspał, półczuwał. Jednocześnie ustalono pisownię z łącznikiem w połączeniach odnoszących się do narodowości, jak pół-Polka, pół-Francuzka. Dotyczy to osób będących w połowie przedstawicielami jednego narodu, w połowie innego.
Wyrazy równorzędne – trzy wersje pisowni
W parach wyrazów równorzędnych, podobnie lub identycznie brzmiących, występujących zwykle razem, dopuszczono trzy wersje pisowni. Można teraz pisać z łącznikiem: tuż-tuż, trzask-prask, bij-zabij. Alternatywnie z przecinkiem: tuż, tuż, trzask, prask, bij, zabij. Trzecia opcja to pisownia rozdzielna: tuż tuż, trzask prask, bij zabij. Ta zmiana daje autorom swobodę wyboru formy najbardziej odpowiedniej do kontekstu.
Wielkie litery w nazwach własnych
Najobszerniejszy pakiet zmian dotyczy stosowania wielkich liter w różnych kategoriach nazw własnych. Rada wprowadziła kilka istotnych modyfikacji, które mają uporządkować chaotyczne dotychczas zasady.
W nazwach komet wszystkie człony będą pisane wielką literą. Przykłady to: Kometa Halleya, Kometa Enckego. To zmiana kosmetyczna, ale istotna dla tekstów naukowych i popularnonaukowych.
Jedną z propozycji wycofano na mocy decyzji Rady Języka Polskiego z dnia 27 października 2025 roku. Dokument nie precyzuje, o jaką zmianę chodziło.
Nazwy miejsc w przestrzeni publicznej
Wprowadzono pisownię wielką literą stojącego na początku wyrazu określającego obiekt przestrzeni publicznej. Dotyczy to słów: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz. Utrzymano jednak pisownię małą literą wyrazu ulica.
Przykłady nowej pisowni to: ulica Józefa Piłsudskiego, Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Pałac Staszica, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki. Zmiana ma ułatwić rozpoznawanie nazw własnych w tekstach i uporządkować ich stosowanie.
Lokale usługowe i gastronomiczne
Wszystkie człony wielowyrazowych nazw lokali usługowych i gastronomicznych, oprócz przyimków i spójników, będą pisane wielką literą. Przykłady nowej pisowni obejmują: Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości, Teatr Wielki.
Ta zmiana dotyczy tysięcy przedsiębiorstw w całej Polsce i wymusi aktualizację szyldów, materiałów reklamowych oraz dokumentacji firmowej.
Ordery, nagrody i tytuły honorowe
Wielką literą będą pisane wszystkie człony nazw orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych. Wyjątek stanowią przyimki, spójniki oraz wyrazy typu imienia. Przykłady to: Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Templetona, Nagroda Kioto, Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus, Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, Nagroda Literacka Gdynia, Śląska Nagroda Jakości, Nagroda Rektora za Wybitne Osiągnięcia Naukowe, Nagroda Newsweeka im. Teresy Torańskiej, Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.
Prefiksy z wielkimi literami
Rada uzupełniła regułę ogólną dotyczącą przedrostków. W języku polskim przedrostki – rodzime i obce – pisze się łącznie z wyrazami zapisywanymi małą literą. Jeśli wyraz zaczyna się od wielkiej litery, po przedrostku stawia się łącznik. Przykład: arcy-Europejczyk.
Dopuszczono rozdzielną pisownię z wyrazami zapisywanymi małą literą dla cząstek takich jak super-, ekstra-, eko-, wege-, mini-, maksi, midi-, mega-, makro-. Te cząstki mogą występować również jako samodzielne wyrazy. Przykłady: miniwieża lub mini wieża (bo jest możliwe: wieża w rozmiarze mini), superpomysł lub super pomysł (bo jest możliwe: pomysł super), ekstrazarobki lub ekstra zarobki (bo jest możliwe: zarobki ekstra), ekożywność lub eko żywność (bo jest możliwe: żywność eko).
Niby i quasi zawsze łącznie
Wprowadzono jednolitą łączną pisownię cząstek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą. Przykłady to: nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, nibyorientalny, nibyromantycznie, nibybłona, nibyjagoda, nibykłos, nibyliść, nibynóżki, nibytorebka, quasiopiekun, quasinauka, quasipostępowy, quasiromantycznie. Zachowano pisownię z łącznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielką literą: niby-Polak, quasi-Anglia.
Stopniowanie przymiotników z nie
Ostatnia zmiana dotyczy pisowni nie- z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi. Będzie ona łączna bez względu na kategorię stopnia, także w stopniu wyższym i najwyższym. Przykłady nowej pisowni to: nieadekwatny, nieautorski, niebanalny, nieczęsty, nieżyciowy, niemiły, niemilszy, nienajmilszy, nieadekwatnie, niebanalnie, nieczęsto, nieżyciowo, nielepiej, nieprędzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.
Jedna kodyfikacja dla wszystkich
Rada Języka Polskiego ogłosiła dokument zatytułowany Zasady pisowni i interpunkcji polskiej, który zbiera wszystkie przepisy – zarówno obowiązujące od dawna, jak i uchwalone ostatnio. Od 1 stycznia 2026 roku dokument ten stanie się jedynym ważnym źródłem zasad ortograficznych i interpunkcyjnych. Tym samym utracą moc uchwały ortograficzne Rady z lat 1997-2008 oraz wszelkie inne dokumenty i uchwały wcześniej podejmowane, dotyczące pisowni i interpunkcji, niezgodne ze wspomnianym dokumentem.
Rada wyraża przekonanie, że tak zaplanowane działanie doprowadzi do wznowienia ciągłości polskiej kodyfikacji ortograficznej, przerwanej w 1963 roku. To będzie spełnieniem postulatów płynących z różnych środowisk, nie tylko językoznawczych.
Wprowadzenie zmian ma dać wszystkim osobom oraz instytucjom, zwłaszcza wydawcom, autorom słowników i programów szkolnych, czas na przygotowanie się do nowej sytuacji. Reforma nie jest rewolucyjna – porządkuje zasady, eliminuje wyjątki i ułatwia naukę. Celem jest zmniejszenie liczby błędów językowych oraz umożliwienie piszącym skupienia się na innych niż ortograficzne aspektach poprawności tekstu.
Zmiany wynikają z potrzeby dostosowania pisowni do uzusu językowego oraz badań współczesnych tekstów. Rada Języka Polskiego podkreśla, że większość przepisów, których zastosowanie było z różnych powodów problematyczne, została wyeliminowana. Dotychczasowe wyjątki, które wymagały od piszącego zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu, należą już do przeszłości.
źródło: https://rjp.pan.pl/komunikat-rady-jezyka-polskiego-przy-prezydium-pan-z-dnia-7-listopada-2025-r/
Jesteśmy na Google News. Dołącz do nas i śledź Silesion.pl codziennie. Obserwuj Silesion.pl!
Wszelkie materiały promocyjno-reklamowe mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią one podstawy do wzięcia udziału w Promocji, w szczególności nie są ofertą w rozumieniu art. 66 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740 z późn. zm.).
