Lockdown z 2020 a smog w Katowicach. Mniej aut nie oznaczało czystszego powietrza
Debata o wprowadzeniu Strefy Czystego Transportu w Katowicach nabiera tempa, a jednym z najczęściej przywoływanych argumentów są dane z okresu lockdownu w 2020 roku. W czasie pandemii ruch samochodowy w wielu miastach gwałtownie spadł, jednak pomiary jakości powietrza nadal wskazywały przekroczenia norm pyłów PM10 i PM2,5. Dla części uczestników dyskusji jest to dowód, że transport drogowy nie jest jedynym ani najważniejszym źródłem smogu w regionie. Spór dotyczy więc nie tylko planowanych regulacji w centrum Katowic, ale także tego, jakie czynniki w rzeczywistości odpowiadają za zanieczyszczenie powietrza w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
Strefa Czystego Transportu – czym jest i jakie ma znaczenie
Strefa Czystego Transportu to obszar miasta, do którego mogą wjeżdżać wyłącznie pojazdy spełniające określone normy emisji spalin.
Rozwiązanie to funkcjonuje już w wielu miastach Europy. Jego celem jest ograniczenie emisji z transportu drogowego poprzez stopniowe wycofywanie z centrów najstarszych samochodów spalinowych.
W praktyce oznacza to wprowadzenie zasad dotyczących norm Euro, które określają dopuszczalny poziom emisji spalin. Pojazdy niespełniające wymagań nie mogą poruszać się w wyznaczonym obszarze.
W Katowicach planowana strefa ma objąć część centrum miasta. Zgodnie z zapowiedziami samorządu regulacje mają zacząć obowiązywać w 2026 roku. Władze miasta wskazują, że ich celem jest zmniejszenie emisji tlenków azotu oraz poprawa jakości powietrza w najbardziej zurbanizowanych dzielnicach.
Dane z lockdownu wracają do debaty
Lockdown w 2020 roku spowodował gwałtowne ograniczenie ruchu drogowego w wielu miastach.
W czasie pandemii COVID-19 wprowadzono restrykcje dotyczące przemieszczania się mieszkańców. Wiele firm przeszło na pracę zdalną. Ruch na ulicach spadł nawet o kilkadziesiąt procent.
W niektórych okresach centra miast były niemal puste. Dla naukowców zajmujących się monitoringiem środowiska była to wyjątkowa sytuacja badawcza. Pozwalała obserwować zmiany jakości powietrza w momencie, gdy jeden z potencjalnych czynników emisji został znacząco ograniczony.
Pomiary prowadzone przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska pokazały jednak, że mimo wyraźnie mniejszego ruchu samochodów wciąż notowano podwyższone stężenia pyłów PM10 i PM2,5. W niektórych dniach dochodziło nawet do przekroczeń norm jakości powietrza.
Te obserwacje są dziś często przywoływane przez przeciwników restrykcyjnych regulacji transportowych w Katowicach.
Niska emisja jako jedno z głównych źródeł smogu
Niska emisja to zanieczyszczenia pochodzące z kominów o wysokości do około 40 metrów, głównie z domowych systemów ogrzewania.
Zjawisko to jest szczególnie widoczne w regionach o dużej liczbie budynków jednorodzinnych ogrzewanych paliwami stałymi. W sezonie grzewczym zapotrzebowanie na ciepło rośnie, a wraz z nim zwiększa się emisja zanieczyszczeń.
W województwie śląskim problem jest dobrze znany od wielu lat. W części gospodarstw domowych nadal używane są stare kotły węglowe, często określane potocznie jako kopciuchy.
Podczas bezwietrznej pogody zanieczyszczenia mogą gromadzić się w dolnych warstwach atmosfery. W takich warunkach utrzymują się przez wiele godzin, a czasem nawet przez kilka dni.
Eksperci zwracają uwagę, że przy dominacji emisji z ogrzewania domowego ograniczenie ruchu samochodowego nie zawsze prowadzi do natychmiastowej poprawy jakości powietrza.
Emisja komunikacyjna to nie tylko spaliny
Zanieczyszczenia komunikacyjne obejmują zarówno spaliny silników, jak i pyły powstające w trakcie eksploatacji pojazdów.
Podczas hamowania ścierają się klocki hamulcowe. W czasie jazdy zużywają się opony oraz nawierzchnia drogi. W efekcie do atmosfery trafiają drobne cząsteczki pyłu.
W miastach o dużym natężeniu ruchu może to stanowić zauważalny element całkowitego zanieczyszczenia powietrza. Jednocześnie głównym celem Strefy Czystego Transportu pozostaje ograniczenie emisji tlenków azotu, które powstają w silnikach spalinowych, szczególnie w starszych jednostkach wysokoprężnych.
Krytycy planowanych regulacji podkreślają jednak, że samochody odpowiadają tylko za część emisji zanieczyszczeń. Według tej argumentacji największe problemy pojawiają się zimą, gdy intensywnie pracują systemy ogrzewania budynków.
Warunki pogodowe a poziom zanieczyszczeń
Warunki meteorologiczne w dużym stopniu wpływają na stężenie pyłów w powietrzu.
Silniejszy wiatr może rozpraszać zanieczyszczenia i obniżać ich poziom w powietrzu. Podobny efekt mają opady atmosferyczne, które powodują opadanie pyłów na powierzchnię ziemi.
Odwrotna sytuacja występuje podczas stabilnej pogody bez wiatru. W takich warunkach zanieczyszczenia mogą kumulować się nad obszarami miejskimi.
W przypadku Górnego Śląska znaczenie ma także transport zanieczyszczeń pomiędzy sąsiednimi miastami. Pyły powstające w jednej gminie mogą przemieszczać się wraz z masami powietrza i wpływać na jakość powietrza w innych częściach aglomeracji.
Z tego powodu część specjalistów podkreśla, że problem smogu nie zawsze może być rozwiązany wyłącznie przez działania podejmowane w granicach jednego miasta.
Społeczne i ekonomiczne skutki nowych regulacji
Ograniczenia w ruchu samochodowym budzą także obawy części mieszkańców regionu.
Wielu kierowców korzysta z kilkuletnich lub kilkunastoletnich pojazdów, które nie zawsze spełniają najnowsze normy emisji spalin. Wprowadzenie Strefy Czystego Transportu może oznaczać konieczność wymiany samochodu lub zmianę sposobu dojazdu do pracy.
Na obszarze Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii rozwijany jest transport publiczny, jednak w wielu miejscach samochód pozostaje podstawowym środkiem przemieszczania się.
Dlatego w debacie pojawiają się także argumenty dotyczące ryzyka wykluczenia komunikacyjnego części mieszkańców.
Samorząd Katowic stoi więc przed zadaniem pogodzenia różnych oczekiwań. Z jednej strony pojawia się presja na poprawę jakości powietrza. Z drugiej konieczne jest uwzględnienie realiów ekonomicznych i infrastrukturalnych regionu.
Znaczenie pyłu PM2,5 dla zdrowia
Pył zawieszony PM2,5 należy do najbardziej niebezpiecznych składników smogu.
Cząsteczki o tak małych rozmiarach mogą przenikać przez drogi oddechowe do krwiobiegu. Długotrwała ekspozycja na podwyższone stężenia wiązana jest z chorobami układu oddechowego oraz układu krążenia.
Dlatego jakość powietrza w regionach przemysłowych i gęsto zaludnionych jest stale monitorowana przez instytucje takie jak Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Dyskusja wokół Strefy Czystego Transportu w Katowicach pokazuje, że problem smogu w aglomeracji ma wiele źródeł. Ograniczenie ruchu samochodowego może zmniejszyć lokalne emisje niektórych zanieczyszczeń, jednak nie obejmuje wszystkich czynników wpływających na jakość powietrza w regionie. W debacie pojawiają się więc także postulaty dotyczące modernizacji systemów ogrzewania oraz ograniczania niskiej emisji w całym województwie śląskim.
Jesteśmy na Google News. Dołącz do nas i śledź Silesion.pl codziennie. Obserwuj Silesion.pl!
Wszelkie materiały promocyjno-reklamowe mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią one podstawy do wzięcia udziału w Promocji, w szczególności nie są ofertą w rozumieniu art. 66 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740 z późn. zm.).
Dodaj komentarz