Komentarz

W sprawie Piecucha i bytomskich radnych: Źródła panowie! Źródła!

W dekomunizacyjnej gorączce bytomscy radni właśnie pozbawili jedną z ulic imienia Konrada Piecucha.

Silesion.pl napisał o nim w reportażu pt. Noc zbójców, odsłaniającym kulisy najgłośniejszej zbrodni politycznej na Górnym Śląsku. Wskazaliśmy na kryminalne tło wydarzeń sprzed lat oraz niejednoznaczną przeszłość rzekomego komunisty, powstańca śląskiego i patrioty.

Zobacz: Noc Zbójców

Na podstawie archiwalnych dokumentów ze śledztwa i niemieckich źródeł sądowych, podważyliśmy oficjalną wersję motywów i przebiegu zbrodni, poddaliśmy też w wątpliwość oficjalny biogram Piecucha, kwestionując jego przynależność do partii komunistycznej, oraz udział w  powstaniach śląskich. Potwierdziliśmy natomiast, że był wierzącym i praktykującym katolikiem, pochowanym przez katolickiego księdza na parafialnym cmentarzu. 

ZBRODNIA RAZ JESZCZE

 

Nagrobek Konrada Piecucha

Zastrzeżenie pierwsze. Piecuch, to nie jest bohater z naszej bajki.  Ponieważ z dokumentów wyłania się dość jednoznaczny obraz jego postaci, dość trudno przyjąć zasadę, że o zmarłych dobrze albo wcale. A więc fakty. Wieczorem 9 sierpnia 1932 roku, w gospodzie Paula Lachmanna we wsi Potępa w okręgu gliwickim, położonej przy drodze z Tworoga do Krupskiego Młyna, spotkali się umundurowani i uzbrojeni członkowie Sturmabteilungen der NSDAP. Zostali wezwani przez Paula Lachmanna, zwolennika Hitlera, właściciela tutejszej gospody, naczelnika Potępy. Miał zatargi z Piecuchem. Wiedział, że Polak, który nie krył niechęci do nazistów, zna pewne obciążające fakty z jego przeszłości. Postanowił wykorzystać politykę do prywatnych porachunków.  Tuż po północy 10 sierpnia 1932 r. grupa bojówkarzy w brunatnych mundurach zatłukła Polaka kijami bilardowymi. Polityczne tło zbrodni, które początkowo działało na niekorzyść oskarżonych, wkrótce miało stać się szansą na ich szybkie uwolnienie. Rozgłos, jakiego nabrała sprawa z  Potępy sprawił, że obrońcy oskarżonych nie byli zainteresowani w ujawnieniu prawdziwego podłoża wendety.

Zastrzeżenie drugie. Sprawą Piecucha zajmowali się zarówno historycy jak i dziennikarze. Pierwszym naukowym szkicem, dotyczącym zbrodni popełnionej w górnośląskiej osadzie, był tekst Paula Klukego, w „Kwartalniku Historycznym” w 1957 roku  (Kluke 1957: 279-297). Opisał on genezę wydarzeń w Potępie, opierając się głównie na publikacjach prasowych z 1932 r., w tym artykułach pochodzących z „Volkischer Beobachter”, organu prasowego NSDAP. Po wojnie komunistyczna propaganda postanowiła wykorzystać postać śląskiego robotnika do własnych celów.

W dwudziestą rocznicę wydarzeń w Potępie w „Przeglądzie Zachodnim” ukazał się tekst Pawła Dubiela zatytułowany Konrad Piecuch z Potępy, śląski patriota-rewolucjonista (t. 1 1952: 305 i n.).  Natomiast w 1962 roku, w „Studiach Śląskich” opublikowano artykuł Edmunda Kleina pt. Mord w Potępie. Kapitulacja Republiki Weimarskiej (Klein 1962: 103-186). Natomiast w 1972 roku, w czterdziestą rocznicę zbrodni ukazała się książeczka Tadeusza Kura pt. „Zwycięstwo Piecucha nad Hitlerem”. Jej autor aktywnie wspierał działaczy partyjnych w antyżydowskiej nagonce w 1968 r., „demaskując” semickie korzenie polskich uczonych.

Zastrzeżenie trzecie. W Silesion.pl głośna historia Konrada Piecucha ukazana została w całkowicie nowym światle. Bez ideologicznego zacięcia, za to w oparciu o dokumenty, które przeleżały w Archiwum Państwowym w Katowicach dziesiątki lat. Domorośli researcherzy z telewizji polskiej i towarzystwa górniczego, mogli też do nich zajrzeć, ale nie zrobili tego. Żaden historyk nie podważył naszej interpretacji o kryminalnych motywach zbrodni, ani nowych faktów dotyczących sylwetki Konrada Piecucha.

 

Specjalistom od cudzych biografii wyjaśnijmy więc:

Akta morderstwa w Potępie, zawierające protokoły zeznań świadków, wyjaśnienia oskarżonych, pisma pełnomocników procesowych, akt oskarżenia i  inne dokumenty (Reinhold Kottisch und Genosen. Staatsanwaltschaft Kattowitz-Beuthen., 1932: Archiwum Państwowe w Katowicach) zawierają zeznania brata zamordowanego Alfonsa, naocznego świadka zbrodni, przesłuchiwanego przez śledczych, którzy zjawili się w Potępie nad ranem po zabójstwie.  Zeznał on, że Konrad nigdy nie należał do partii komunistycznej, „choć mógł mieć takie przekonania”.

 Polska prasa na Górnym Śląsku w tym „Gazeta Robotnicza” i „Górnoślązak” relacjonowały przebieg procesu. Organ Polskiej Partii Socjalistycznej, „Gazeta Robotnicza”, podkreślał, że „zamordowany Konrad Piecuch nie był komunistą”! (Gazeta Robotnicza 1932: 2).

 Według zeznań żandarmów Zippe i Osadczina, złożonych w trakcie bytomskiego procesu, Piecuch był praktykującym katolikiem. Ustaliliśmy, że pogrzeb Konrada Piecucha odbył się w kościele, zgodnie z obrządkiem katolickim, a trumna z jego ciałem spoczęła na parafialnym cmentarzu w miejscowości Koty. Tak jak mordercy z Potępy, tuż po objęciu władzy przez Hitlera, nie mieli problemu z fałszowaniem tła i motywów zbrodni, tak po wojnie polscy komuniści  postawili tę postać na cokoły.
W 1977 r. w „Central European History” ukazał się artykuł Richarda Bessela (Bessel 1977: 241-254), który opiera swoje twierdzenia na innych istotnych dokumentach  m.in. aktach Najwyższego Sądu Partyjnego NSDAP, przechowywanych w Berlińskim Centrum Dokumentacji (Akten des Obersten Parteigerichts Paul  Lachmann, Kreisleiter Preiss do Gauschatzmeistera Scholtza, Rosenberg O/S 1939). Przytacza m.in. pismo Kresleitera  Rosenbergu (Olesna) Richarda Preissa, skierowane do Waltera Scholza, skarbnika Okręgu Dolnośląskiego (Gau Niederschlesien). Preiss wyraził w nim przekonanie, że cała sprawa zabójstwa w Potępie powinna być postrzegana mniej w kategoriach politycznych, lecz bardziej kryminalnych. W podsumowaniu swojej pracy Bessel dochodzi do słusznego wniosku,  że w małych społecznościach, takich jak w Potępie, przemoc polityczna i kryminalna nie mogły pozostać anonimowe.
PRL- owska propaganda  nie zawahała się sięgnąć po kontrowersyjną postać Konrada Piecucha. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, w kolejnych rocznicowych publikacjach,  budowana była heroiczna wersja „powstańca śląskiego i patrioty, który oddał życie za Polskę” oraz wypadków sierpniowej nocy 1932 r. (Dubiel 1952: 305 i n.,  Klein 1962: 103-186). W popularnej książeczce Tadeusza Kura, wydanej w 1972 r., Piecuch przedstawiany został jako młody człowiek, rekrut pruskiej armii, który z ideami komunistycznymi zetknął się na froncie I wojny światowej. Z wojska zdezerterował i ukrywał się do końca wojny. 

 Wśród trzynastu osób noszących nazwisk Piecuch lub Pietzuch, zweryfikowanych w przez Związek Powstańców Śląskich w latach 1936-1939, nie ma nikogo o imieniu Konrad, ani Piecucha - mieszkańca Potępy. Ustaliliśmy to w oparciu o dokumenty Archiwum Powstań Śląskich, przechowywane w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku. Ich kopie dostępne są w Pracowni Historii Powstań Śląskich Muzeum Śląskiego w Katowicach. 

 Ze złożonych w śledztwie i na procesie  zeznań, wyłania się dość prozaiczny obraz ofiary zabójstwa, jako człowieka bez stałego zajęcia, uwikłanego w konflikty sąsiedzkie. Niektóre z nich mogły mieć istotnie polityczny podtekst. Wielokrotnie przewija się jednak wątek  osobistej zemsty ze strony inicjatora zbrodni Paula Lachmanna, który w śledztwie wyjaśnił, że zamordowany prowokował konflikty. Również lżył i wyśmiewał Hitlera i jego zwolenników.  Świadkowie zeznali że Lachmann miał być zamieszany w kłusownictwo.

Zarysowany przez nas obraz historii, znanej na świecie jako Potempa Affair albo Fall Potempa, może być oczywiście uzupełniany o nowe, odkryte  w solidnych badaniach  źródła.

Gdyby bytomscy radni i inni zainteresowani tą historią zechcieli sięgnąć do źródeł, z których korzystał autor, a które rzuciły inne światło na postać rzekomego komunisty i powstańca śląskiego, oto ich niepełna lista:

Maßnahmen zur Wiederherstellung der öffentlichen Sicherheit. Akten der Reichskanzlei. Weimarer Republik - Das Kabinett von Papen, Band 1 Dokumente Nr. 98 Ministerbesprechung vom 9. August 1932.

Bessel, R. (1977), The Potempa Murder, w: „Central European History” 10 . 

Blasius, D. (2005), Weimars Ende. Bürgerkrieg und Politik 1930–1933, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen.

Fest J. C. (1963,) Das Gesicht des Dritten Reiches. Profile einer totalitären Herrschaft. München, Piper.

„Gazeta Robotnicza” 25.8.1932.

Klein, E. (1962), Mord w Potępie. Kapitulacja Republiki Weimarskiej przed Hitlerem. T. 7  „Studia Śląskie”, Instytut Śląski Opole

Kluke P. (1957) Der Fall Potempa,  „Vierteljahrshefte Für Zeitgeschichte” 5.

Kur T. (1972), Zwycięstwo Piecucha nad Hitlerem, Książka i Wiedza Warszawa

Osoby zweryfikowane przez Związek Powstańców Śląskich, Muzeum Śląskie w Katowicach, Pracownia Historii Powstań Śląskich, http://phps.muzeumslaskie.pl

„Siedem Groszy. Dziennik Ilustrowany dla Wszystkich o Wszystkiem”, Śląska Biblioteka Cyfrowa R I 1932.

Sitzung des Preußischen Staatsministeriums vom 2. September 1932. Abschrift: R 43 I/2288, Bl. 233–243.

Staatsanwaltschaft Kattowitz-Beuthen: Reinhold Kottisch und Genosen (Nr. 1227) AP Katowice

Staatsanwaltschaft Kattowitz-Beuthen: Paul Golombek und Albert Dutzki (Nr. 968) AP Katowice

Śląski kwartalnik historyczny Sobótka (1956)  Wrocław, Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii.

Tolland J. (2014), Hitler. Reportaż biograficzny, Warszawa, Wydawnictwo Albatros.

Czytaj więcej

Zmiana kategorii na: Wnętrza