Relacja, Historia

Śląsk Cieszyński: Polski my naród, polski lud...

W Cieszynie już 27 października 1918 r. odbył się wiec, podczas którego kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców Śląska Cieszyńskiego proklamowało przynależność regionu do Polski.

Plenerowa wystawa "Cieszyn 1918. Polski my naród, polski lud”
Wystawę „Cieszyn 1918. Polski my naród, polski lud” otwarto w sobotę na miejskim rynku. Zdjęcia, opisy historyczne mają przybliżać okres po upadku Austro-Węgier, gdy polska większość na Śląsku Cieszyńskim przejęła władzę nad obszarami dawnego księstwa.

Ekspozycja zainaugurowała przygotowania do przyszłorocznej 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości i powrotu w jej granice Śląska Cieszyńskiego. Będzie ją można oglądać do końca roku.

 "Przybliża okres między październikiem 1918 r. a styczniem 1919 r. i najazdem czeskim, kiedy sytuacja rozwijała się na Śląsku Cieszyńskim bez ingerencji zewnętrznej. Decydującą rolę ogrywał lud i jego wola" – powiedział szef Książnicy Cieszyńskiej Krzysztof Szelong.

Zdjęcia i opisy historyczne ukazują w jaki sposób po załamaniu się Austro-Węgier polska większość na Śląsku Cieszyńskim wcieliła w życie prawo do samostanowienia i nie tylko przejęła władzę nad obszarami dawnego księstwa i włączyła je w granice Polski, ale też w wsparła odbudowę i obronę państwa. Wystawa przybliża przywódców społeczności polskiej i najważniejsze wydarzenia.

 Ukazane zostały też dramatyczne dni czeskiej agresji z 1919 r., która doprowadziła do podziału Śląska Cieszyńskiego. "W Polsce wiedza na temat okoliczności tego podziału jest nikła. Większość Polaków na dźwięk słowa +Zaolzie+ chce posypywać głowy popiołem. Tymczasem Zaolzie to nie tylko 1938 r., ale też 1919, najazd czeski i zatwierdzenie jego konsekwencji rok później w Paryżu. Utrwalone zostało to, co Czechom udało się siłą zbrojną wywalczyć" – powiedział Szelong.

Dodał, że tytuł wystawy nawiązuje wprost do "Roty" Marii Konopnickiej, którą napisała na Śląsku Cieszyńskim i tutaj też została ona po raz pierwszy opublikowana. "Zacytowane w tytule wystawy słowa podkreślają rolę, jaką w wydarzeniach jesieni 1918 r. odegrali na Śląsku Cieszyńskim jego mieszkańcy. To dzięki ich postawie i masowej aktywności Śląsk Cieszyński w 1918 r. wrócił do Polski" – podkreślił.

"Rota" po raz pierwszy drukiem ukazała się w dwutygodniku Gwiazdka Cieszyńska, a nie – jak dotychczas powszechnie przyjmowano - w krakowskim czasopiśmie Przodownica. Ustalili to pracownicy Książnicy Cieszyńskiej Anna Rusnok i Wojciech Święs. Dokonując kwerendy odnaleźli tekst wiersza w wydaniu Gwiazdki z 7 listopada 1908 r. Przodownica ukazała się w połowie listopada 1908 r.

Podczas uroczystości na cieszyńskim rynku po raz pierwszy rozdawane były biało-czerwone kokardy. "To rekonstrukcja cieszyńskiej kokardy narodowej, którą wręczano w październiku 1918 r. na rynku. Jej oryginał został odnaleziony w Książnicy Cieszyńskiej. To wzór, którego nigdzie indziej nie spotkamy. Charakteryzuje się tym, że pomimo efektownego kształtu złożony jest z jednego kawałka materiału. Akcje zorganizowało wspólnie cieszyńskie Muzeum 4. Pułku Strzelców Podhalańskich, ośrodek kultury Dom Narodowy. Chcemy w ten sposób przypomnieć o wydarzeniach związanych z odzyskanie niepodległości, które wydarzyły się w Cieszynie" – powiedział twórca Muzeum 4. Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie Krzysztof Neścior.

W Cieszynie już 27 października 1918 r. odbył się wiec, podczas którego kilkadziesiąt tysięcy mieszkańców Śląska Cieszyńskiego proklamowało przynależność regionu do Polski. Tymczasową władzę objęła Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, która powstała 8 dni wcześniej. Jej przewodniczącym był ks. Józef Londzin.

Nocą z 31 października na 1 listopada polscy żołnierze ze stacjonującego w Cieszynie austriackiego garnizonu przejęli komendę, dzięki czemu Rada uzyskała realną władzę nad Śląskiem Cieszyńskim.

5 listopada Rada zawarła porozumienie z czeskim odpowiednikiem - Zemskym Narodnim Vyborem pro Slezsko. Wytyczono tymczasową polsko-czechosłowacką granicę na Śląsku Cieszyńskim, która w przybliżeniu pokrywała się z etnograficzną linią podziału. Po polskiej stronie znalazła się znaczna część Zaolzia.

Rada Narodowa po 11 listopada podporządkowała się naczelnikowi Józefowi Piłsudskiemu i powołanemu przez niego rządowi, który 25 listopada przyjął uchwałę upoważniającą ją do sprawowania w jego imieniu władzy na Śląsku Cieszyńskim. 8 stycznia 1919 r., pomimo narastającej groźby czeskiej agresji, na pomoc obrońcom Lwowa wyjechał ochotniczy pułk.

Wydarzenia z 1918 r. stanowiły zwieńczenie procesu, który zapoczątkowany został ledwie kilkadziesiąt lat wcześniej, kiedy to grupa uczniów gimnazjum ewangelickiego w Cieszynie założyła w 1842 r. pierwszą polską organizację na Śląsku Cieszyńskim o nazwie Złączenie Polskie. "W czasie Wiosny Ludów jej liderzy nadali polski kierunek rodzącemu się w regionie ruchowi emancypacyjnemu warstw ludowych. W następnych kilkudziesięciu laty uzyskał on niezwykłą dynamikę i doprowadził do stworzenia rozbudowanej infrastruktury społecznej, stanowiącej poważną alternatywę dla wpływów dominującej dotąd na Śląsku Cieszyńskim niemieckiej grupy narodowej" – powiedział Szelong.

Jak dodał, budowa nowoczesnej tożsamości narodowej, która objęła zdecydowaną większość ludności posługującej się językiem polskim, pozwoliła nadrobić opóźnienia, jakie spowodowało pozostawanie regionu od XIV w. poza Rzeczpospolitą i ponownie włączyć cieszyńskich Ślązaków do polskiej wspólnoty. (PAP)

autor: Marek Szafrański

Czytaj więcej

Zmiana kategorii na: MODA I URODA