News

Co można odczytać z torfowisk?

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (SMZT) wydało publikację na temat wieloletnich badań torfowisk w okolicy Tarnowskich Gór.

Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej (SMZT) wydało publikację na temat wieloletnich badań torfowisk w okolicy Tarnowskich Gór. Według prowadzących badania naukowców, kopaliny na Górnym Śląsku pozyskiwano już w epoce kamienia.

Wyniki prac prezentowała otwarta w lutym br. w Nakle Śląskim wystawa "Odczytano z torfowisk - początki i sposoby pozyskiwania metali na terenie tarnogórskiego obszaru kruszconośnego". Na kilkunastu planszach przedstawiono m.in. metody badania torfowisk, rodzaje kopalin i minerałów wydzielonych z różnowiekowych warstw torfu oraz ślady dawnych kultur znalezione na wydmach przy torfowiskach.

„Przedstawione wyniki badań wzbudziły wątpliwości i zastrzeżenia części środowiska naukowego. Wydając publikację chcemy rozwiać te wątpliwości i wywołać dyskusję. Niezależnie od tego badania, które są prowadzone od 10 lat, nadal są kontynuowane” - powiedział w środę PAP rzecznik SMZT Grzegorz Rudnicki.

Swą publikację SMZT udostępnia bezpłatnie zainteresowanym osobom w swojej siedzibie. Oprócz materiałów przedstawionych w lutym na wystawie, katalog zawiera opis badań prowadzonych w latach 2007-2016 przez SMZT, a także gliwicką Pracownię Badań, Pomiarów i Ekspertyz Ekologicznych "Ekopomiar", Instytut Archeologii i Etnologii PAN z Warszawy, Politechnikę Śląską, Uniwersytet Śląski i Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN Zabrze, które podjęły badania weryfikujące wyniki.

„Badany obszar jest niezwykle cenny dla nauki. Zachowały się tam bowiem holoceńskie torfowiska, graniczące bezpośrednio z wychodniami skał kruszconośnych. Przez teren dodatkowo przebiega granica pomiędzy zlewnią Wisły i Odry. Naukowcy biorący udział w projekcie podkreślają, że w takiej sytuacji erozja naturalna gruntu odsłaniała minerały skał kruszconośnych takich jak malachit, kupryt, samorodki metali szlachetnych, hematyt, galenę srebronośną i rudy cynku, które występują na tym obszarze” - wskazał Rudnicki.

Według autorów badań, zanieczyszczenia wytwarzane w wyniku działalności dawnych społeczności, osadzone w różnowiekowych warstwach torfowisk, pozwoliły wnioskować o możliwych metodach ich wykorzystywania w przeszłości, co rzuca nowe światło na pradzieje ludności obszaru wyżynnego Europy Środkowej.

Wcześniej sądzono, że przemysłowa działalność na ziemiach tarnogórskich rozpoczęła się dopiero w średniowieczu. Badania wykonane przez kilkudziesięciu specjalistów m.in. w dziedzinie archeologii, geologii i geomorfologii oraz analizy fizykochemicznej dały wyniki sugerujące pozyskiwanie kopalin na tym terenie od końca mezolitu przez neolit aż po czasy współczesne.

W liczącym 60 stron katalogu można przeczytać m.in. o badaniu torfowisk i ich wynikach geochemicznych, mineralogicznych, geochronologicznych i archeologicznych; o pradawnej metalurgii i dawnych kopaczach oraz zobaczyć fotografie rud, kruszców, żużli i wytopków metali pozyskanych w trakcie badań.

Oprócz Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim, wystawa była prezentowana w Miejskim Ośrodku Kultury w Miasteczku Śląskim oraz podczas Międzynarodowego Sympozjum Archeologicznego we Wrocławiu. Od 8 grudnia do 15 stycznia wystawę można oglądać w gmachu głównym Biblioteki Politechniki Śląskiej w Gliwicach.

W tworzących się w różnym czasie poszczególnych warstwach torfowisk gromadzą się zanieczyszczenia nanoszone przez wiatr i wodę - także zanieczyszczenia technologiczne wytworzone przed dawne społeczności. Dotyczy to szczególnie mineralnych zanieczyszczeń powstających podczas płukania urobku górniczego w ciekach wodnych. Datowanie metodą radiowęglową C-14 tworzenia się warstw torfowisk pozwala przypisać określone rodzaje zanieczyszczeń czasowi ich osadzania się w torfie.

Kilka lat temu archeolodzy pod kierownictwem Eugeniusza Foltyna odkryli niedaleko centrum Miasteczka Śl. pozostałości obozowiska sprzed 6 tys. lat. W czasie wykopalisk w dzielnicy Żyglin odkryli kilkaset wyrobów kamiennych, w tym 21 narzędzi pochodzących ze środkowej epoki kamienia. Szczególnie ciekawym miejscem badań była wydma, która pojawiła się na tym terenie 10 tys. lat temu. Według archeologów, żyła na niej grupa wyspecjalizowanych myśliwych, zbieraczy i rybaków.

W sąsiedztwie tych mezolitycznych stanowisk są ślady hutnictwa ołowiu i prawdopodobnie żelaza z ostatnich 2 tys. lat. W torfowisku powstałym w zlewni tego obszaru, w warstwach tworzących się od 8900 do 10100 r. p.n.e. znaleziono samorodki naturalnego stopu żelaza ze srebrem, złota ze srebrem i miedzią oraz tlenkowych i węglanowych rud miedzi.

Jednym z najciekawszych znalezisk jest równomiernie wypalony fragment sosnowego pnia o długości 3,5 m, datowany na 2040-1770 r. p.n.e. Był to przypuszczalnie element konstrukcji wykorzystywanej do wytwarzania tzw. ciągu kominowego, umożliwiającego uzyskanie wyższej temperatury w palenisku.(PAP)

autor: Krzysztof Konopka

edytor: Jacek Ensztein

Czytaj więcej

Zmiana kategorii na: Legendarny Śląski