Czytasz: Pod Betlejemską gwiazdą, wystawa szopek śląskich i... afrykańskich

Pod Betlejemską gwiazdą, wystawa szopek śląskich i... afrykańskich

Na Śląsku betlejka to stałym element wystroju wielu domów.

Nie ma wątpliwości, że betlejemska gwiazda świeciła na każdej długości i szerokości geograficznej. Gwiazda ta zwiastowała Boże Narodzenie. Od wieków upamiętniamy ten piękny dzień, m.in. poprzez tradycję szopek betlejemskich. Inaczej betlejek, stajenek czy żłóbków, oznaczających przestrzenne wyobrażenie w postaci figur świętej rodziny oraz makiety miejsca, gdzie Jezus Chrystus przyszedł na świat.

Na Śląsku szopka stała się corocznym zwyczajem świątecznym w pierwszej połowie XVII wieku, praktykowanym głównie przez zakony, a w drugiej połowie pojawiła się w domach arystokracji. Wykonywali ją artyści rzeźbiarze z takich drogich tworzyw jak wosk, kość słoniowa i szkło. Okres rozkwitu szopki bożonarodzeniowej przypadł na wiek XVIII, co powoduje jednocześnie stopniowe zanikanie charakteru religijnego. Rozpoczyna się nowy etap, szopka z kościołów i domów arystokracji trafia do warstw mieszczańskich i wiejskich. Popularnością cieszą się zwłaszcza szopki kasetowe (skrzynkowe).

Na Śląsku betlejka (betlejemka) była stałym elementem wystroju wielu domów do lat 30. XX w. Kiedy na początku XX wieku zaczęto ubierać choinkę w wielu domach stała ona wraz z betlejką. Z czasem choinka zaczęła wypierać betlejkę. Obecnie szopka bożonarodzeniowa mimo że coraz rzadziej ustawiana w mieszkaniu stała się nieodzownym elementem kościołów w okresie Bożego Narodzenia.

Szopka śląska jest zazwyczaj statyczna, niezbyt duża i nawiązuje swoją formą do szopek kościelnych. Składa się z platformy, na której wznosi się drewniana konstrukcja przypominająca szałas, wśród tej scenerii, często wzbogacanej piaskiem, mchem, drzewkami ustawiano figury.

W domach śląskich szopki trzymały się tradycji przekazu ewangelicznego. Centralnym miejscem betlejki zawsze jest żłóbek z Dzieciątkiem, przy którym czuwają Maryja i Józef. Towarzyszą im Trzej Królowie, pastuszkowie oraz zwierzęta, najczęściej owce, osiołek, wół, rzadziej wielbłąd,

W śląskiej betlejce nieruchome figury ustawiano w stajence i obok niej. Figury początkowo były drewniane, polichromowane, z czasem rozpoczęto masową produkcję z gipsu, wypalano w glinie. Mniej zamożne osoby ustawiały betlejkę ze sklejki lub papieru.

Na wystawie można zobaczyć kilkanaście śląskich betlejek, od najstarszej z przełomu XIX i XX wieku, do lat 90. XX wieku. Dla porównania zaprezentowano kilkanaście szopek afrykańskich wypożyczonych od kolekcjonera Grzegorza Sztymali.

Zobaczymy narodziny Jezusa oczyma afrykańskich twórców, a także pomysły na wykorzystanie dostępnych materiałów.

Otwarcie wystawy odbędzie się 20 grudnia o godz. 17.00 w siedzibie Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu przy ul. Korfantego 34.

Czytaj więcej