Czytasz: Melon: Pentagram Kadłubka (TEKST PO POLSKU I PO ŚLĄSKU)

Melon: Pentagram Kadłubka (TEKST PO POLSKU I PO ŚLĄSKU)

No i wylazła derech cōłko Kadłubkowo frechowność! Nazdoł nōm, Ślōnzokōm, nawciepowoł choby świni do koryta – felieton Marcina Melona.

No i wylazła derech cōłko Kadłubkowo frechowność! Nazdoł nōm, Ślōnzokōm, nawciepowoł choby świni do koryta (ja, rozchodzi sie ô wywiad, w kerym pado, co Ślōnsk sie Ponbōczkowi niy udoł). Pierōn ôszkliwy, gizd lagramyncki, a możno i (a co sie bydymy z nim ciaciać?) krypto-gorol! Bo fto inkszy poradzi tak nos, borokōw utricować?

>> Kadłubek: Zabytki techniki to zardzewiałe żelastwo <<

Na zicher Kadłubek straci poru kamratōw po tamtyj godce. Już terozki niyftore go ekskomunikujōm i wyciep… kazujōm sie wykludzić kajś indzij, kaj bydzie mu lepij. Inksze rade by go zawarli w hereszcie, choby tego ôszkliwca Oscara Wilde’a (bo tak po prowdzie to skōnd wiymy eli Kadłubek niy ma buzyrant, kej broni tych pieronōw?), abo kozaliby mu słepać cykuta, kej już udowo tego gizda Sokratesa, a nojlepij to niych go Ponbōczek pokoro osobistōm Ksantypōm! A jo chca mu podziynkować, bo dziynki tyj chaji, kero napoczōn, poradziłech zoboczyć pora rzeczy.
Spokopiłech, co pora generacyji Ślōnzokōw ciyngiym tańcuje naôbkoło poru punktōw, kerych, za pierōn, niy umiymy szafnōnć; ô czym je godka?


Państwo a nacyjo. Durś filujymy na samych siebie bez pryzmat Polski (ôszkliwyj macochy) abo Niymcōw (u kerych je zowdy lepij, jak tukej). Fto dowo wiara we jakeś „Lux ex Silesia”? Niy ma żodnego „światła ze Ślōnska”, to je abstrakcjo, tak naprowdy to były ino „pakety ze Rajchu” i pierōńskie gorole z Polski”. No i nacyjo, nasz epny postulat, kerego durś my niy szafli. Richtiś zdowo sie wom, co Ślōnsk bydzie inkszy, kej Poloki uznajōm naszo nacyjo? Dyć nacjonalizmy to je śpiywka, keryj już downo żodyn niy śpiywo…


Autonomia. Mocka Ślōnzokōw dowo wiara, co to je choby jakiś bożek, dziynki kerymu bydzie sam lepij. A tak naprowdy to je normalny muster administrowanio państwym, kerego używo cōłki cywilizowany świat. Toć, Ślōnsk powiniyn mieć ta autonomia, ino po jakiymu u nos durś ô to je tela larma?


Ponbōczek. Kadłubek pado, co my sie Mu niy udali. Katać, dyć kożdy Ślōnzok wiy, co Ponbōczek je nōm rod bardzij, jak kerykolwiyk inkszyj nacyji. Dyć ôn nōm doł zwola, coby my godali w jego godce, pra? Żodyn tela niy rzyko, co Ślōnzoki (a jak Wōm ftoś bydzie padać, co sam je coroz to wiyncyj konkubinatōw, to zaroz sie idzie pomiarkować, co to je jakiś gorol i Wos cygani!). Wolemy niy widzieć, co we majerantnyj duchowości dwudziestego piyrszego storocza niy rozchodzi sie ô to, coby ryczeć „Szczynść Boże” do kożdego sōmsioda i stowiać krziżiki bele kaj. Religio to je sfera osobisto, jak ftoś sie asi tym, co nojbardzij intymne, to bliżyj mu do Polokōw i ich chajōw ô to, eli Jezusiczek mo wisieć we Syjmie, eli niy.


Robota. Tyn archetyp robotnego Ślōnzoka, z kerego powstoł nasz proletariat, a niyskorzyj – lumpynproletariat. No i patriarchat, z jego KKK i babami, kere majōm warzić ôbiod i czekać na chopa-hajera (możno niy bydzie znerwowany dzisiej, możno niy bydzie szmarōw?). Ino kaj wrazić tego robotnego Hanysa, kery tela bako na grubie, że już niy mo na nic inkszego siyły, we gospodarka, kero stoji na nowoczesnyj technologii?


Godka, tożsamość. Do niyftorych – ino folklor. Nasza kultura sztopła downo tymu, nigdy niy prziszła ku nowoczesności, ô postmoderniźmie ani niy ma godki. Mało fto rod sztudyruje ślōnsko gyszichta, nerwujemy sie na goroli, kere nos niy znajōm, a wiela z wos regularnie czyto cosik ô naszym Hajmacie? Durś ôsprawiomy ô nim na jedne i te same kopyto. Te wszyskie bery i bojki ô utopkach, kerych żodyn sie niy lynko, bajtle poôblykane w egzotyczne do nich ludowe kecki i zopaski, w kerych wyglōndajōm choby krisbaumy, bo prawie cisnōm na konkurs godki. Te same zopaski ôblykły ôńskigo roku, ôblykły latoś i na bezrok zaś ôblekōm. I styknie! Psinco prowda. Nasze dziedzictwo mo być do nos, my mōmy niy boć sie go używać, a niy być jego niywolnikami.


Terozki weźcie kryjda i nakryklejcie kryska miyndzy tymi punktami. Bydziecie mieć pentagram. Pentagram, jak kożdy wiy, ôchroni wos ôd złego. Beztōż my wziynkli i wystawili my Naszo Ślōnsko Chaupa na tym pentagramie. To je naszo „safety zone”, a dalij je cosik, czego niy znomy. Ta chaupa to je tyż nasz hereszt, po kerym sie ciepiemy, a tak naprowdy to bojemy sie, coby my bez cufal niy prziszli za blisko ku keryś ece. Eli ftoś sie niy rozszwunguje i niy wyleci za tyn pentagram?


Po jakiymu my durś niy poradzymy szafnōnć naszych celōw? Możno to beztōż, co za nimi je… psinco? Kej już bydōm nos uznować za inkszo nacyjo, kero miyszko w autonomicznym regionie, godo po swojymu i mo dobro robota to… psinco sie zmiyni. Dyć takich nacyji na świecie je w pierōny. Kej już szafnymy te nasze cyle, to sztopnymy, bydymy choby tyn skansen, do kerego żodyn niy bydzie chcioł prziść. Możno beztōż podświadomie lynkomy sie tych cylōw, a wina ściepujymy na inkszych? Wiymy, co wtynczos bydzie richtiś Finis Silesiae? Tedy ôwdy ftoś ôdymknie ôkno, coby puścić trocha luftu do naszego heresztu. Zbigniew Kadłubek ôdmyko ôkno i dźwiyrze wroz – i momy trocha cugu. Wiyncyj, ôn piznoł w gipsdeka – i niy ma już gipsdeki. Jak sie tukej niy nerwować na takigo gizda?


Możno i Kadłubek je kōncek ôdrealniony, nale prawie sam, na Ślōnsku, to i dobrze, my zowdy byli za bardzo urealnione. Nale na zicher Kadłubek niy ma aże tak ôdrealniony, coby dować wiara, że ôroz wszyskie Ślōnzoki, w tym elwry i lōmpy, pomiyniajōm sie w hiperborejōw, ô kerych godoł Nietzsche, byty subtelne, kere zrichtujōm sam awangarda europejskij cywilizacyji. Żodyn niy pado, co wszycy momy wylyź z naszego heresztu. Nale Kadłubek spōmnioł nōm, co jeszcze je cosik inkszego za winklym, co mogymy zoboczyć, kej yntliś wylyzymy z tego pentagramu. Co idzie wynokwiać Ślōnsk, kerym richtiś bydzie szło sie asić. I za to muszymy mu podziynkować.
Poradzymy zrobić nasz Hajmat gryfniyjszym jak je terozki. Po jakiymu my? Skuli potyncjału naszyj wielokulturowości i skuli tego, co terozki je przileżitość wynokwianio i richtowanio naszyj tożsamości na nowo. Tukej i terozki! Na tych zbulonych chaupach i pozawiyranych grubach.


Piytnoście lot działōm społecznie, popularyzuja ślōnsko kultura i gyszichta. Eli ôroz żech spokopił, co nasz Hajmat niy ma tego wert? Katać, przaja mojymu Ślōnskowi i zowdy byda przoł. Ino niy śmiymy być choby te Łyski z pokładu, kere niy poradzōm zoboczyć niczego, jak ino ańfachowo klapsznita. Tedy ôwdy ftoś musi pedzieć, co Ślōnsk niy musi być taki, jaki je. Poradzi być bardzij gryfny. A my, kej tańcujymy miyndzy ekami naszego pentagrama, niy śmiymy przepōmnieć ô tym, co kajsik za nim tyż cosik je.



PENTAGRAM KADŁUBKA (PO POLSKU)

No i wylazło całe paskudztwo Kadłubkowego charakteru! Zohydził, skrytykował, suchej nitki nie zostawił na nas, Ślązakach! Jakby mało nam było krzywd, to jeszcze ten nam dowalił. Renegat, degenerat, zaprzaniec, mało tego, nie bójmy się tego określenia, ale prawdopodobnie zakamuflowany gorol! Bo kto inny mógłby przypuścić tak bezprecedensowy atak na nasz Śląsk?

Mowa oczywiście o wywiadzie udzielonym „Gazecie Wyborczej”. Z pewnością Zbigniew Kadłubek straci po nim kilku kolegów i przyjaciół. Zresztą odzew już jest. Jedni, w duchu tradycyjnej słowiańskiej gościnności, sugerują natychmiastowe wygn… sugerują emigrację w jakieś miejsce bardziej odpowiadające Kadłubkowej wrażliwości. Inni chętniej by go ekskomunikowali (!), uwięzili (niczym Oscara Wilde’a, skąd właściwie wiadomo, że profesor nie jest utajonym sodomitą, skoro ośmiela się stawać w obronie „dewiantów” w imię tej parszywej nowoczesności i tolerancji?!). Jeszcze inni chętnie, skoro już wchodzi w rolę Sokratesa, pokaraliby go cykutą, a może i nawet osobistą Ksantypą. A ja jestem Zbigniewowi za ten wywiad niezmiernie wdzięczny, bo pozwolił mi dostrzec parę kwestii, których wcześniej nie dostrzegałem.


Zrozumiałem, że od dobrych kilku pokoleń poruszamy się w chocholim tańcu wokół kilku punktów, do których, niczym za sprawą magicznych sztuczek, zbliżyć się nie potrafimy. Jakie to punkty?


Państwo, narodowość. Wciąż postrzegamy siebie poprzez pryzmat innych państw. Albo Polski – krzywdzicielki, niewrażliwej macochy, albo Niemiec – protekcjonalnych i przyćmiewających nas cywilizacyjnie. Kto wierzy, że hasło „Lux ex Silesia” ma znaczenie? „Światło ze Śląska” to abstrakt, prawdziwe są „pakety z eFu” i „pierońskie gorole z Polski”. No i narodowość śląska, nasz wielki nieosiągnięty cel. Po kilkunastu latach starań ten postulat także stał się abstraktem. Naprawdę wierzymy, że formalne uznanie naszej narodowości zmieni Śląsk? Nie wiemy o tym, że nacjonalizmy i spory około narodowe to przeszłość?


Autonomia – dla wielu z nas stała się bożkiem, totemem, od którego zależy nasza przyszłość. Ta sama autonomia, która w cywilizowanym świecie jest zwykłym narzędziem, sposobem administrowania państwem. Oczywiście, że ta autonomia nam się należy, jak każdemu regionowi, a jednak jakimś cudem ten postulat wciąż budzi niepojęte emocje.


Pobożność – Kadłubek powiedział, że Śląsk się Panu Bogu nie udał? Jak to, przecież wszyscy wiemy, że jesteśmy Jego ulubionym narodkiem, nawet, zgodnie ze starym wicem, obdarował nas swoim własnym językiem! Nie ma ludu bardziej bogobojnego od Ślązaków (a te dane o rosnącej liczbie konkubinatów to podstępna gorolska propaganda!). Wielu z nas woli nie dostrzegać, że dojrzała duchowość dwudziestego pierwszego wieku nie polega na wołaniu „Szczęść Boże” na widok każdego sąsiada i znaczeniu krzyżami swojej przestrzeni. Duchowość to sfera osobista, prywatna, podobnie jak narodowość i seksualność. Ale jak mamy się nie afiszować ze swoją bogobojnością, skoro to cecha Ślązaków rzekomo konstytuująca? Co nas różni zatem od Polaków i ich wojen o krzyże?


Przemysł i praca – legendarny śląski etos pracy stworzył nasz proletariat. A potem stworzył też lumpenproletariat. No i patriarchat, który pasuje do nowoczesności jak pięść do oka. Biorąc pod uwagę związki między patriarchatem, a przemocą wobec kobiet, metafora z pięścią albo wyjątkowo na miejscu, albo wyjątkowo nie na miejscu. No i co dalej z tym etosem pracy? Jak wpasować go w gospodarkę opartą na nowoczesnych technologiach? Gdzie tu miejsce dla zapracowanych samców alfa, których pracowitość zwalnia od wszelkich innych obowiązków?
Godka i tożsamość – czyli dla wielu folklor. Śląska kultura stanęła się w miejscu dawno temu, nie osiągnęła fazy nowoczesności, nie mówiąc o fazie postmodernizmu. Złościmy się na ignorancję sąsiadów, jeśli chodzi o nasze sprawy, ale ilu z nas regularnie zgłębia historię naszej Małej Ojczyzny? Nasza narracja od lat pozostaje taka sama. Te wszystkie bery i bojki o utopkach, których nikt się już nie boi, te dzieci poubierane w egzotyczne dla nich ludowe stroje z okazji corocznego konkursu „gwary”… Czy mamy się odcinać od swego dziedzictwa? Nigdy! Ale to ono ma być dla nas (jako tworzywo), a nie my jego niewolnikami.


Połączcie te pięć punktów i będziecie mieć pentagram. Pentagramy, jak wiadomo, chronią przed złem. Zatem zbudowaliśmy sobie wzdłuż tych linii mury naszego śląskiego domu. Naszej śląskiej strefy bezpieczeństwa, za którą jest już tylko otchłań nieznanego. Naszej celi, po której miotamy się, bojąc zbliżyć się do któregokolwiek narożnika, by z rozpędu nie wypaść poza obręb.


Dlaczego nie potrafimy osiągać naszych celów? Może dlatego, że poza nimi nie ma nic więcej? Jeśli staniemy się uznanym narodem (jak większość), posiadającym autonomię, godkę o statusie języka regionalnego, wszyscy będziemy chodzić co niedzielę do kościoła, a w dni robocze do dobrze płatnej pracy to… nie zmieni się nic. Po prostu będziemy kolejnym europejskim narodem zamieszkującym autonomiczne terytorium, używającym własnego języka. Staniemy w miejscu i będziemy skansenem, którego nikt nie będzie chciał odwiedzać. Może dlatego podświadomie boimy się zbliżyć do naszych celów, ochoczo zwalając winę na innych? Bo wiemy, że osiągnięcie tych celów będzie oznaczać prawdziwy Finis Silesiae?


Czasem ktoś uchyli okna w naszej celi, by wpuścić trochę powietrza. Zbigniew Kadłubek otwarł drzwi i okna, robiąc przeciąg. Mało tego, rąbnął w sufit – i już nie ma sufitu. No i jak tu się nie złościć na takiego wandala?
Kadłubek jest pewnie trochę odrealniony, ale akurat na przesadnie urealnionym Śląsku to zaleta. Mimo to nie jest aż tak odrealniony, by wierzyć, że kiedykolwiek śląskie masy (włącznie z setkami tysięcy ofiar postępującej pauperyzacji) staną się nietzscheańskimi hiperborejami, nadludźmi, bytami subtelnymi, które, w oparciu o swoje tysiącletnie dziedzictwo, staną się awangardą europejskiej cywilizacji. Nikt rozsądny nie oczekuje, że wszyscy wyjdziemy z naszej celi. Ale Kadłubek przypomniał nam, że poza tą pięciokątną celą coś jeszcze istnieje. Że cele są po to, by je osiągać, a równocześnie myśleć o tym, co będzie za zakrętem. Wymyślać Śląsk, z którego będziemy dumni, zamiast wciąż dreptać w kółko. I za to powinniśmy mu być wdzięczni.


Możemy być czymś o wiele wspanialszym, niż jesteśmy. Dlaczego my? A dlaczego nie? Mamy potencjał wielokulturowości i mamy wyjątkową sytuację, bo możemy wszyscy tworzyć naszą tożsamość na nowo: tu i teraz! Na zgliszczach tego, co zastaliśmy.


Od piętnastu lat działam społecznie, starając się popularyzować kulturę i historię mojego regionu. Czy nagle zrozumiałem, że nie warto? Że Śląsk taki, jakim jest, na to nie zasługuje? Oczywiście, że warto. Warto chwalić się tym, co u nas wyjątkowe i wartościowe, bo od czegoś trzeba zacząć. Ale nie bądźmy jak te ślepe Łyski z pokładu Idy, które nie dostrzegają kontekstu poza codzienną klapsznitą. Co pewien czas trzeba głośno powiedzieć, że Śląsk nie musi być taki, jaki jest. Że może być czymś o wiele lepszym. Że podrygując wewnątrz naszego śląskiego pentagramu nie możemy zapominać o tym, co na zewnątrz.

Marcin Melon

Czytaj więcej