Historia

Kinderlager Pogrzebin -piekło dla polskich dzieci

11 września 1943 roku powstał obóz koncentracyjny dla polskich dzieci. Opowie o tym film.

Podczas kilku sierpniowych nocy faszyści aresztowali całe rodziny Polaków z okolic Będzina, Czeladzi, Chrzanowa i Sosnowca. Ponad 700 osób, a wśród nich około 200 dzieci, które wywieziono do pałacyku w Pogrzebieniu koło Raciborza. Przez kilka miesięcy działał tu jedyny znany nam na południu Polski Kinderlager – obóz, w którym w okropnych warunkach sanitarnych i żywieniowych przetrzymywano  kilkaset dzieci od niemowląt po 16-letnią młodzież. Rodziców tych dzieci uwięziono w Auschwitz i Birkenau. Ojcowie byli zwykle rozstrzeliwani pod ścianą śmierci w Auschwitz za działalność antyniemiecką (między innymi w Organizacji Orła Białego), a niewinne matki trafiały do krematorium w Birkenau.

- Impulsem do realizacji dokumentu stała się odnaleziona dokumentacja z listami osób przetrzymywanych w obozie w Pogrzebieniu - mówi twórca filmu reżyser Krzysztof Korwin-Piotrowski. Wraz z operatorem i współscenarzystą Piotrem Kulisiem oraz historykiem IPN-u Beno Benczewem - dotarli do byłych więźniów i świadków zbrodni.

Pojawiły się też informacje o szczątkach zmarłych, pogrzebanych w przypałacowym ogrodzie. Nagrania były realizowane w Pogrzebieniu, Wodzisławiu Śląskim, Czeladzi, Jaworznie i Mysłowicach. Tak powstał film dokumentalny o zbrodni, dokonanej przez nazistów na bezbronnych polskich dzieciach w wyniku akcji Oderberg.

Zbrodni, dodajmy, dokonanej w jednym z 26 niemieckich obozów koncentracyjnych, tzw. Polenlager na Górnym Śląsku założonych dla ludności polskiej przez Niemców.

Obóz powstał między 15 a 20 czerwca 1942 roku i podlegał niemieckiej agencji partii nazistowskiej pod nazwą Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle kierowanej przez Wernera Lorenza, a jego personel i zarząd stanowili członkowie SS. 

Obóz mieścił się w budynku seminarium duchownego przy klasztorze salezjanów w Pogrzebieniu. Wcześniej utworzono w nim na krótko obóz przejściowy dla tzw. reemigrantów niemieckich przesiedlanych z Besarabii i niemieckiej Bukowiny w ramach niemieckiej akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich. Następnie obiekt wraz z przyległym terenem Niemcy otoczyli podwójnym rzędem drutów kolczastych wysokości około 4 metrów i utworzyli tu obóz dla ludności polskiej pod nazwą Polenlager 82. Była do niego kierowana część Polaków wysiedlanych z terenów Żywiecczyzny w ramach operacji wysiedleńczej ok. 20 tys. mieszkańców z powiatu żywieckiego na tereny Generalnego Gubernatorstwa i wprowadzeniu w ich miejsce osadników niemieckich zwanej Akcja Saybusch.

11 września 1943 roku Polenlager Pogrzebin przekształcono w obóz koncentracyjny dla dzieci, tzw. Kinderlager.

Był to jedyny obóz w systemie obozów Polenlager przeznaczony wyłącznie dla dzieci. Zostało w nim umieszczonych 220 małoletnich do lat 16 oraz 12 niemowląt, które zostały odebrane rodzicom wysłanym do obozów koncentracyjnych. Były to w większości dzieci aresztowanych w wyniku akcji „Oderberg” jaką Niemcy przeprowadzili w Zagłębiu Dąbrowskim. Okoliczna ludność starała się pomagać uwięzionym dzieciom, dostarczając im chleb. Udało się im także wykraść z obozu 4-letnią dziewczynkę – Urszulkę.

Pogrzebieński Kinderlager zlikwidowano w październiku 1943 roku w związku z potrzebą umieszczenia w tym miejscu kolejnych niemieckich osadników ze wschodu. Dzieci z obozu rozdzielono do innych obozów na Górnym Śląsku (Lyski, Gorzyce, Żory i in.). Od tego momentu obóz został podzielony, a Polacy przebywali w nim w odgrodzonej części w kaplicy klasztornej.

W Polenlagrze przebywały między innymi  bohaterki filmu Krzysztofa Piotrowskiego,  trzy byłe więźniarki: Józefa Posch-Kotyrba, Anna Szafraniec i Halina Skalbmierska.

W filmie wystąpili także: młodzież z Gimnazjum im. Jana Pawła II w Kornowacu, grupy dzieci i młodzieży działające przy Raciborskim Centrum Kultury i Młodzieżowym Domu Kultury w Raciborzu, Teatr Wodzisławskiej Ulicy, dzieci z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Pogrzebieniu i Stowarzyszenie GRH "Powstaniec Śląski" - Grupa Rekonstrukcyjno-Historyczna z Wodzisława Śląskiego.

Film został zrealizowany w koprodukcji TVP3 Katowice oraz Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. Premiera w poniedziałek na Wydziale Teologii Uniwersytetu Śląskiego.

Czytaj więcej

Napisz do autora m.zawala@silesion.pl
Zmiana kategorii na: Motoryzacja